LD50, which is the average lethal dose in milligrams

Weeder geese have been used for years to control unwanted vegetation in commercial crops, waterways and lawns.  They have been most extensively utilized in Asia, but have also been traditionally used in the U.S. on crops such as cotton, berries, potatoes, mint, coffee and nut and fruit orchards.

www.metzerfarms.com.

Weeding With Geese

Glenn Geiger and Harold Biellier
Department of Animal Sciences

Weeder geese are used with great success to control and eradicate troublesome grass and certain weeds in a variety of crops and plantings. The geese eat grass and young weeds as quickly as they appear, but do not touch certain cultivated plants.

Why do geese eat certain plants with relish while showing no interest whatsoever for others? Perhaps only a goose knows the answer. Nevertheless, farmers throughout the country take advantage of this unusual characteristic

منبع :                                                                        www.extension.missouri.edu

www.razavimet.gov.ir

www.cri.ac.ir

www.irimo.ir

۳- رابطه ي علف هاي هرز با عوامل حياتي :‌  موجودات زنده اي كه در يك جامعه زيستي به سر مي برند ممكن است ارتباطات مختلفي با يكديگر داشته باشند . هر نوع ارتباط بين موجودات زيستي خود نوعي عامل زيستي محيط است . بين گياهان هرز و عمليات زراعي نيز روابطي موجود است كه به طور اختصار به آن ها اشاره مي شود :‌

الف )‌ انسان :‌ انسان به صورت هاي مختلف و از راه هاي گوناگون در وضع علف هاي هرز دخالت مي كنند و از لحاظ تغذيه خود و دام هاي خود با علف هاي هرز سر وكار دارد . در حال حاضر نيز نظر مساعد انسان نسبت به بعضي از انواع گياهاني كه مورد نظر وي هستند باعث بقاي آن ها مي شود يا برعكس كوشش او در انهدام و فناي انواعي كه زيان آور محسوب مي شوند منجر به انهدام آن ها خواهد شد . ايجاد شهر ، شهرك ، ساختمان هاي مسكوني ، راه و .. در تغيير وضع محيط و علف هاي هرز مؤثر است .

ب) حيوان :‌ علف و حيوان علف خوار لازم و ملزوم يكديگرند ؛ حيوان در مقابل تغذيه با علف هاي هرز باعث ازدياد و انتشار آن مي شود حتي در بعضي از مواقع توقف بذر علف هاي هرز در معده ي حيوان شرط سبز شدن آن است .

ج) حشرات : بدليل انواع متعدد حشرات و ارتباط بيشتري كه با گياهان دارند ، همبستگي زيادتري نيز بين آن ها هست . حشرات اغلب از يك نوع گياه خاص و حتي از يك عضو به خصوص آن تغذيه مي كنند و بدين ترتيب وابستگي زيادتري بين‌آنها وجود دارد . حشرات با كمك به گرده افشاني موجب بقاي نسل برخي گياهان شده ، برخي نيز سبب انتشار انواعي از گياهان و برخي نيز بدليل افزايش جمعيت باعث انهدام گياه مورد علاقه ي خود خواهند شد.

د)‌ موجودات ذره بيني : مانند نماتدها و ميكروارگانيسم هايي كه باعث بيماري در بعضي گياهان زراعي مي شوند روي انواع بخصوصي از علف هاي هرز زندگي مي كنند.

هـ) گياهان زراعي : هر مزرعه علف هاي هرز مخصوص به خود را دارد . به عنوان مثال گل گندم را در مزارع گندم مي بينيم ، سس در يونجه زار و تاكستان مشاهده مي شود . قياق مخصوص مزارع آبي است و خارخسك معرف اراضي باير است . همانگونه كه بين علف هاي هرز و گياه زراعي همبستگي وجود دارد ، امكان نبود سازش نيز وجود دارد بطوريكه اگر در زميني كه علف هاي هرز مخصوص وجود دارد نوعي گياه زراعي را كه با آن ها سازش ندارند بكاريم، علف هاي هرز خود بخود از بين مي روند . در اصطلاح اين گياه زراعي را گياه خفه كننده يا زراعت پاك كننده مي گويند كه در برنامه ي تناوب براي از بين بردن علف هاي هرز مورد استفاده قرار مي گيرد مثل غلات يا آفتابگردان .

و) عمليات زراعي : بعضي از گياهان هرز به عمليات زراعي حساسيت دارند بطوريكه دخالت انسان سبب نابودي آن ها مي شود مانند گياهان مخصوص اراضي مخروبه ؛ برخي از علف هاي هرز برعكس  طالب اين گونه عمليات هستند ( باعث دوام و بقاي آن ها مي شود) مثلا تلخ بيان و شيزين بيان با شخم زدن زمين از داخل مزرعه خارج مي گردند. برعكس پيچك پس از شخم و آبياري زمين در داخل مزرعه نمودار مي شود . ورك با تغيير وضع فيزيكي زمين مثل كود دادن نابود مي گردد . منظور از عمليات زراعي ، شخم ، آبياري ، كوددهي و ديگر عملياتي كه براي گياه زراعي انجام مي شود نه عملياتي كه براي دفع علف هاي هرز صورت مي گيرد .

روش هاي دفع علف هاي هرز :

مبارزه ي صحيح با علف هاي هرز مستلزم شناخت دقيق بسياري از پارامترهاي محيطي است كه با كنترل علف هاي هرز ارتباط دارند . عملياتي كه براي محدود ساختن رشد و انتشار علف هاي هرز بكار گرفته مي شوند به سه دسته عمومي تقسيم مي شوند :‌

1- پيشگيري "Prevention" :‌ يعني ممانعت از ورود يك علف هرز به داخل منطقه ي غير آلوده كه در درجه ي اول رعايت بهداشت زراعي در حد مطلوب مورد نظر است . وقتي عمليات زراعي در مزرعه اي كه علف هرز ندارد شروع مي شود بايد از ورود و گسترش علف هاي هرز جديد جلوگيري شود .

-  روش هاي پيشگيري : به منظور جلوگيري از آلودگي هاي اوليه راه هايي توصيه شده است كه هدف از آنها ممانعت از توسعه ي علف هاي هرز بوسيله ي بذر يا اندام هاي رويشي است .

الف ) استفاده از بذر سالم و بوجاري شده كه عاري از بذر علف هاي هرز باشد .

ب) استفاده از كودحيواني پوسيده ( بذر بسياري از علف هاي هرز مشكل آفرين ممكن است همراه با دانه هايي كه براي تغذيه ي طيور خريداري شده اند وارد مزرعه گردند . )‌

ج) جلوگيري از به گل نشستن علف هاي هرز ( هدف آنست كه از توليد بذر علف هاي هرز موجود جلوگيري شود .)‌

د) تميز كردن جوي هاي آبياري : در اطراف جويها و كانال هاي آبياري بدليل وجود رطوبت فراوان علف هاي هرز بسياري روييده مي شود ؛ اين كانال ها براحتي مي توانند منبع عظيمي براي گسترش علف هاي هرز به داخل مزرعه باشند .  

هـ) تميز كردن ماشين آلات و ادوات كشاورزي : قبل از شروع عمليات با ادوات و ماشين هاي كشاورزي براي اجتناب از آلوده شدن مزارع غير آلوده بايد همه قسمت هايي را كه احتمال وجود بذر در آن ها هست تميز كرد .

2- ريشه كن كردن "Eradication" : يا نابودي علف هاي هرز عبارتست از حذف كامل همه ي بوته ها و قسمت هاي زنده مثل ريزوم ها ، ساقه ها و غده هاي علف هاي هرز از يك منطقه . در صورتي كه آلودگي مزرعه به علف هاي هرز در سطح كمي باشد و زمان كوتاهي از پا گرفتن آن گذشته باشد ، امكان موفقيت در ريشه كني زيادتر است ولي در صورتي كه مزرعه آلوده باشد ، روش هايي كه به كمك آن بتوان بذر هاي مدفون شده در خاك را كه ساليان دراز مي توانند زنده بمانند از بين برد وجود ندارد . معمولا براي مبارزه با عوامل زيان بار در كشاورزي هميشه تا رسيدن به آستانه ي اقتصادي از مبارزه خودداري مي شود . مفهوم آستانه ي اقتصادي اينست كه وسعت عمليات مبارزه نبايد به حدي باشد كه هزينه آن برابر ميزان خسارت باشد به عبارت ديگر در صورتي كه خسارت عوامل زيان آور بيش از هزينه مبارزه با آن ها باشد اقدام به كنترل و مبارزه مي شود و اين مفهوم در مورد علف هاي هرزي كه به آهستگي پراكنده مي شوند و پس از رشد يافتن كاملا مستقر مي گردند مصداق ندارد . آستانه ي اقتصادي يك علف هرز تازه وارد به مزرعه از موقعي آغاز مي شود كه توليد بذر كند . هرچند خسارت يك علف هرز نسبت به مجموع گياه زراعي ممكن است چشمگير نباشد اما ضرر نسل هاي بعدي آن و هزينه ي مبارزه با آن ها بسيار زياد خواهد بود . قبل از اينكه يك بوته ي علف هرز به بذر بنشيند بايد آن را از بين برد ؛ يعني هم خود علف هرز و هم اندام هاي زايشي آن بايد كاملا نابود و در واقع محل را از وجود آن پاك كرد . اين عمل خصوصا در مواردي كه آلودگي تازه صورت گرفته و يا نوع مخصوصي از علف هرز در مزرعه يافت شده باشد قابل توصيه است هر چند هزينه ي آن هم خيلي بالا باشد . 

3- كنترل "Control" :   كنترل يا مبارزه يعني عملي كه در نتيجه ي آن مشكلات و زيان هاي ناشي از وجود علف هاي هرز كاهش يابد . مبارزه با علف هاي هرز را در بيشتر موارد مي توان عملي ترين و منطقي ترين راه علاج دانست . علف هاي هرز اغلب در چنان سطح وسيعي پراكنده مي شوند كه ريشه كن كردن آن ها ممكن نيست ولي در مقابل ،‌كنترل آن ها امكان پذير است ؛ يعني زيان آن ها را به حداقل برسانيم . كنترل علف هاي هرز شامل روش هاي مكانيكي ، زراعي ، شيميايي و بيولوژيكي است . با توجه به اينكه گياهان هرز مقاومت بيشتري دارند، براي اينكه كنترل آنها مؤثر واقع شود ،‌ بايد از كليه ي روش هاي موجود به صورت تلفيقي استفاده كرد ، ‌به همين دليل هزينه ي كنترل علف هاي هرز بالاست ولي در عوض محصول مزارع به نسبت قابل توجهي در بعضي موارد تا 50 درصد افزايش مي يابد . جهت موفقيت در اجراي عمليات كنترل بايستي موارد زير را در نظر داشته باشيم :‌

الف ) راه هاي انتشار علف هاي هرز را بدانيم .

ب)‌ از ورود علف هاي هرز به مرحله ي گلدهي و دانه بندي جلوگيري كنيم .

ج)  از توسعه و گسترش علف هاي هرز چند ساله كه از طريق رويشي تكثير پيدا مي كنند جلوگيري كنيم .

4- طبقه بندي از لحاظ فيزيولوژي :

در گياهان مختلف سبزينه دار كه فتوسنتز انجام مي شود و در نتيجه مواد غذايي ساخته مي شود اولين محصول پايدار بدست آمده در آنها متفاوت است . بدين معني كه اولين محصول پايدار در دسته اي از گياهان يك اسيد سه كربني به نام «3- فسفو گليسيريك اسيد» و دسته اي ديگر يك اسيد چهار كربني به نام« دي كربوكسيليك اسيد » ( داراي دو عامل كربوكسيل COOH- ، ‌مثل اسيد اگزالواستيك ،‌اسيد ماليك ، اسيد آسپارتيك ) مي باشد . گياهاني كه اولين محصول پايدار حاصل از فتوسنتز آن ها يك اسيد سه كربنه است گياهان C3 و آندسته كه اولين محصول پايدار آن ها چهار كربني است گياهان C4 ناميده مي شوند . گياهان C4  در مقايسه با گياهان C3 از بازدهي فتوسنتزي بيشتري برخوردارند . بر همين پايه علف هاي هرز C4 نسبت به علف هاي هرز C3 قدرت رقابت زيادتري دارند . در تعدادي از گياهان گوشتي فرآيند فتوسنتزي ديگري مشاهده شده كه در شرايط رطوبت كم روزنه ها در شب باز شده و Co2 جذب مي كنند و در روز بسته مي شوند لذا شدت تعرق گياه خيلي كم مي شود . به اين نوع مكانيسم ، متابوليسم كراسولايي (CAM) "Crassulation asid metabolism" مي گويند مانند آگاو ،‌آناناس ،‌كاكتوس . كليه ي گياهان (CAM) جزء‌گياهان گوشتي غير نمكدوست هستند و عموما با محيط هاي خشك  سازگارند . برخي از گياهان C3 عبارتند از گندم ،‌جو ،‌سلمه ،‌ترشك ، توق ، تاتوره ،‌يولاف ،‌بارهنگ و پنيرك .

از گياهان C4 مانند ذرت ، نيشكر ، اويار سلام ،‌ قياق ،‌سوروف ، پنجه مرغي ،‌تاج خروس ،‌خرفه ،‌سورگوم ،‌علف شور ،‌خار خسك .

5- طبقه بندي بر حسب زيستگاه :‌

بر اين اساس علف هاي هرز را به دو دسته خاكزي و آبزي تقسيم مي كنند . اين دو دسته از گياهان همانطور كه از نامشان پيداست به ترتيب در خاك و در داخل آب ،‌ روي آب (‌مانند عدسك آبي )‌ يا حد فاصل بين آب و خشكي (‌مانند لويي )‌ زندگي مي كنند . در بعضي از اراضي كه نسبت به آب غير قابل نفوذ هستند پس از بارندگي ،‌ آب ، ‌زمين را فرا مي گيرد و در آن علف هاي هرزي كه قسمت عمده ي زندگي خود را در آب مي گذرانند ميرويند ولي هنگاميكه آب فروكش مي كند يا تبخير مي شود ،‌علف هاي هرز نيز از بين مي روند . اين قبيل علف هاي هرز آبزي اغلب با علف هاي هرز مزارع برنج شباهت دارند و عبارتند از قاشق واش ،‌ ني ، ترشك ، تيركمان آبي و لويي .

- زيست شناسي و بوم شناسي (‌اكولوژي علف هاي هرز )‌ :

زيست شناسي علف هاي هرز از تندش (‌جوانه زدن )‌دانه ، برقراري گياهچه بذري ،‌رشد و نمو و توليد مثل آنها صحبت مي كند . در صورتي كه بوم شناسي علف هاي هرز ،‌توسعه ي يك گونه در داخل يك جمعيت و توسعه جمعيت ها در داخل يك جامعه در ناحيه ي معيني مورد بحث قرار مي دهد . عوامل متعدد محيطي اثر عميق روي همه ي اين سيستم ها و فرآيندها دارند . محيط و جامعه زنده با هم اكوسيستم ناميده مي شوند . وراثت ، ريخت يك موجود زنده ، استعداد رشد ، نحوه ي توليد مثل ،‌طول عمر و ... را تعيين مي نمايد  . محيط اندازه ي پيشرفت اين فرآيندهاي حياتي را مشخص مي سازد . كسب اطلاعاتي در مورد زيست شناسي علف هاي هرز و بكارگيري مديريت عوامل محيطي ، تغيير جمعيت ها و جوامع گياهي را در جهت معيني امكان پذير مي سازد .

- تعداد بذر علف هاي هرز :

بقاي نسل گونه هاي مختلف گياهان بستگي زيادي به تعداد بذر توليدي و قوه ناميه آن ها دارد و مطالعات نشان مي دهد كه تعداد بذر گياهان وحشي و علف هاي هرز خيلي بيشتر از انواع اهلي آنهاست و مثلا در يك بوته چاودار وحشي تا 250 عدد بذر شمارش كرده اند. براي نمونه در زير تعدادي از علف هاي هرز و تعداد تقريبي بذر هر يك به ازاي هر بوته ذكر شده است :

براي ارزن وحشي تا 500000 بذر در يك بوته شمارش شده است .

- توليد بذر در شرايط نامساعد :

علف هاي هرز در شرايط نامساعد نيز قادرند بذر توليد كنند . در شرايط نامطلوب و با حاصلخيزي كم زمين ، دماي پايين ، كمي‌ آب و كوتاه بودن فصل رشد ،‌ علف هاي هرز موفق ، بذر توليد مي كنند . مثلا سلمه ،‌توق ،‌دم روباهي و تاتوره مي توانند در اواسط شهريور جوانه بزنند و رشد كنند و قبل از فرا رسيدن زمستان و شروع يخبندان بذر هاي خود را توليد كنند . بعضي از آن ها به فاصله كوتاهي پس از گرده افشاني توليد بذر مي كنند . پيچك و فرفيون 10 روز بعد از گرده افشاني بذور كامل را توليد مي كنند .

- سبز شدن بذر علف هاي هرز :

جوانه زني شامل يكسري مراحل پي در پي مي باشد كه به فعال شدن رويان و ظهور آن از دانه منجر مي شود و براي رخداد اين فرآيند ، بذر ها احتياج به محيطي دارند كه رطوبت ، اكسيژن ،‌حرارت  و نور مناسب را فراهم سازد . جوانه زدن شامل حوادث مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي زير مي شود :‌

1- آماس و جذب آب          2- آبگيري بافت ها            3- جذب O2                 4- فعاليت آنزيمي و هضم

5- انتقال مولكول هاي هيدروليز شده به محور جنين   6- افزايش تنفس و ساختن مواد

7- شروع تقسيم سلولي و بزرگ شدن آنها   8- ظاهر شدن جنين

تكثير و انتشار علف هاي هرز به ظرفيت جوانه زدن ،‌ قدرت جوانه زدن و دوره خواب بذر آن ها بستگي دارد . بذر تعدادي از علفهاي هرز قوه ي ناميه ي خود را ساليان دراز در خاك حفظ مي كنند . بذر علف هاي هرز همگي قادر نيستند به محض جدا شدن از گياه مادر و قرار گرفتن در زمين جوانه بزنند . از ميليون ها بذري كه بر زمين مي ريزد فقط تعداد محدودي سبز مي شوند و بقيه به همان وضع در زمين مي مانند كه در واقع اين مدت  زندگي پنهان يا دوره خواب بذر مكمل قدرت ناميه ي آن است . در بعضي از علف هاي هرز كه دو يا چند عدد بذر در يك ميوه يا كپسول قرار دارد با مدت زندگي پنهان هر يك از بذر ها متفاوت است . به اين معني كه ممكن است يكي از آن ها بعد از يك ماه و بذر ديگر بعد از يكسال جدا شدن از بوته ، ‌جوانه بزند يا آماده ي جوانه زدن گردد ؛ بدين ترتيب بذر علف هاي هرز در حفظ و بقاياي نسل گياه دخالت دارند و چنين استنباط مي شود كه آيش گذاشتن زمين نمي تواند دافع همه ي علف هاي هرز باشد .

- دوره ي خواب بذر :

دانه هايي كه يكي از شرايط لازم جهت جوانه زني را در اختيار نداشته باشند در يك دوره ي استراحت (‌سكون ،‌ "Quiesence" )‌ به سر برده و به محض اينكه شرايط لازم فراهم گردد جوانه خواهند زد . اگر شرايط لازم براي جوانه زني فراهم باشد ولي دانه در حالي كه زنده است نتواند جوانه بزند در آن صورت در حال خواب (‌خفتگي ) " Dormancy" به سر مي برد .

- ‌قوه ي ناميه ي بذر علف هاي بذر :‌

عبارتست از توانايي بذر علف هرز براي جوانه زدن كه با درصد جوانه زدن ، ‌سرعت جوانه زدن و قدرت بوته هاي حاصل ارزيابي مي شود . عواملي مانند سن بذر و شرايط نگهداري آن بر قوه ي ناميه ي بذر تاثير مي گذارند . بعضي از علف هاي هرز قوه ي ناميه ي بذرهايشان بين 2 تا 5 سال مي باشد ولي اكثر آن ها بذرشان تا چند سال بعد نيز باروري خود را حفظ مي كنند مثلا بذر ترشك پس از 70 سال سبز مي شود . حفظ قوه ي ناميه ي بذر طي سال هاي متمادي همراه با تعداد فراوان آن براي علف هاي هرز اين امكان را بوجود مي آورد كه در صورت استقرار در زمين رشد ونمو بعدي آن ها تضمين شود . بدين ترتيب ممكن است يك علف هرز براي چندين سال پي در پي  بطور موثر كنترل شود ولي در صورت بي دقتي در روش هاي كنترل دوباره بصورت يك مشكل عمده بروز نمايد .

- سازش براي سهولت در پراكنده شدن :‌

ميوه و بذر علف هاي هرز براي تسهيل در پراكنش خود سازش يافته اند و براحتي قابل انتقال هستند .  بذر تعدادي از علف هاي هرز خار دارند و بدينوسيله به پر ،‌خز ،‌ موي حيوانات و لباس انسان چسبيده و جابجا مي شوند . تعدادي چتر و بال دارند كه سبب سهولت پراكنش آنها با باد مي شوند . در برخي ساختمان متورم يا چوب پنبه اي باعث مي شود كه روي آب شناور بمانند. بذر هايي كه فاقد اين خصوصيات هستند با ماشين آلات كشاورزي ،‌اتومبيل ،‌هواپيما ،‌كشتي يا محصولات كشاورزي و جنگلي آلوده براحتي منتقل مي شوند.

- عوامل انتشار بذر علف هاي هرز :‌

1- باد        2-آب           3- جانوران          4- انسان         5-  بذر گياهان زراعي       6- ادوات كشاورزي          7- نهال و نشا

8- كود هاي دامي

- غير قابل تفكيك بودن بذر :‌

بذر بسياري از علف هاي هرز در صورتي كه با بذر گياهان زراعي مخلوط شود به سختي قابل تشخيص يا تفكيك از هم هستند . بسياري از علف هاي هرز بذرهايي توليد مي كنند كه از نظر شكل و اندازه با بذر گياهان زراعي تفاوت چنداني ندارند ؛ اين شباهت در شكل و اندازه باعث مي شود كه هنگام بوجاري نتوان آن ها را از هم جدا كرد ، در نتيجه به مزرعه بر گشته و كاشته مي شوند . مثل يولاف وحشي در داخل غلات ،‌ بذر سس با حبوبات دانه ريز مثل يونجه .

- اكولوژي علف هاي هرز :

تمام موجودات زنده اي كه در يك جامعه ي زيستي عضويت دارند تحت تاثير سه دسته عوامل محيطي قرار مي گيرند . اين سه دسته عوامل موثر در يك محيط عبارتند از :‌

1-      عوامل جوي محيط (‌عوامل اقليمي )

2-      عوامل محيط خاك  ( عوامل مربوط به زمين )

3-      عوامل زيستي محيط ( عوامل حياتي )‌

1-  رابطه ي علف هاي هرز و عوامل اقليمي :‌ عوامل اقليمي موثر بر رشد ونمو گياهان شامل نور (‌كيفيت ،‌ شدت ، ‌مدت )‌،‌دما (‌حداقل، ‌حداكثر ،‌ معدل ماهانه ،‌ساليانه ،‌روزانه و دوره هاي يخبندان ) ،‌رطوبت ، ‌باد (‌جهت ،‌سرعت ، ‌مدت )‌ و اتمسفر (‌ميزان CO2 ،‌O2 ‌و مواد سمي  و رطوبت نسبي )‌ مي باشد . علف هاي هرز در مقابل شرايط خشكي و سرماهاي بي موقع محفوظ تر مي مانند . اغلب مشاهده مي شود كه بر اثر سرماي شديد ،‌ زراعت از بين مي رود ولي علف هاي هرز كه با زراعت و شرايط واحدي بوده اند مقاومت كرده ، كمتر دچار زيان مي شوند . بذر علف هاي هرز نيز براي انتشار و ماندن در خاك و حفظ قوه ي ناميه ي خود مقاومتر و مجهز تر از بذر گياهان زراعي است .

2-  رابطه ي علف هاي هرز و عوامل مربوط زمين :‌ اين عوامل شامل فاكتورهاي توپوگرافيك (‌نقشه برداري )‌ ارتفاع و شيب و نيز پارامترهاي مربوط به خاك مثل PH ، بافت خاك ، ‌زه كشي خاك ، ‌حاصلخيزي خاك و مواد آلي و معدني موجود در خاك و ... است.

الف )‌ ارتفاع محل : ‌علف هايي كه در كنار دريا و در سطح دشت مي رويند با علف هاي هرزي كه در مزارع واقع در ارتفاعات سبز مي شوند كاملا متفاوتند ؛ ‌حتي دو بوته از يك گونه ي علف هرز كه در دو مزرعه متفاوت از لحاظ ارتفاع مي رويند ، ‌ساختمان متفاوتي خواهند داشت .

ب)‌ نوع زمين : منظور از زمين  ،‌ داير ،‌ داير يا مخروبه بودن آن است كه با گونه هاي خاص علف هاي هرز بستگي دارد.  در زمين داير كه در آن گياهان زراعي كاشته مي شوند هر نوع محصولي علف هرز مخصوص به خود را دارد . در اراضي باير علف هاي هرزي مي رويدكه در ساير اراضي ديده نمي شود . مثلا سلمه تره در اراضي آباد و داير رشد و نمو مي كند و قياق مخصوص مزارع آبي است و در اراضي باير ديده نمي شود . علف هاي هرز باير خاص اين نوع اراضي هستند و در اراضي داير قادر به ادامه زندگي نيستند . اگر زمين بايري به داير تبديل شود علف هاي هرز آن بتدريج عوض مي شوند ؛ ‌خارشتر ،‌ ورك و جغجغه مخصوص اراضي بايرند . در اراضي داير كه الزاما آبياري و كود دهي مي شوند ناچار از بين مي روند . خار خسك معرف اراضي باير است . اراضي مخروبه يا زمين هايي كه چند سالي زير كاشت بوده و بعد رها شده اند نيز علف هاي هرز مخصوص به خود دارند . اكثر علف هاي هرز اين زمين ها هيچ شباهتي با زمان باير بودن يا هنگام داير بودن آن ها ندارند مثلا تاتوره ، تاج ريزي و ازمك از اين دسته علف هاي هرز هستند .

ج)‌ تركيب فيزيكي و شيميايي زمين : يكي از شرايط موفقيت در كشت گياهان زراعي  مناسب بودن زمين براي كاشت محصول زراعي مورد نظر است ؛‌يعني زمين شني يا سبك براي شبدر مناسب است يا براي اسپرس زمين آهكي بايد انتخاب شود . البته اين نوع نتايج با تجربه ي مكرر و تجزيه ي شيميايي خاك بدست مي آيد ولي در گياهان خودرو اين انتخاب به عهده ي طبيعت است . علف هاي هرز موجود در هر مزرعه آن هايي هستند كه توانسته اند خود را با محيط هماهنگ سازند . بنابر اين گونه هاي علف هرز بر حسب جنس زمين و تركيب شيميايي هر زمين محدود و مشخص خواهد شد ،‌ بطوريكه با مشاهده انواع علف هاي هرز در يك مزرعه يا زمين تركيب و جنس آن زمين را به طور تقريب مي توان تعيين كرد مثلا ورك و شبدر مخصوص اراضي شني هستند ،‌كاهوي وحشي و كاسني مخصوص اراضي رسي اند ،‌علف شور و اسفناج وحشي در اراضي شور و قليايي مي رويند . آلاله وحشي علف زمين هاي باتلاقي و شقايق و اسپرس وحشي علف هاي اراضي آهكي هستند .

ميزان خسارت اقتصادي علف هاي هرز :‌

طبق‌ آزمايش ها و برآوردهاي انجام شده ،‌خسارت علف هاي هرز در مزارع غلات ايران به طور متوسط ساليانه 25%‌و در ساير زراعت ها به مراتب بيشتر از مزارع غلات است .       

فوائد علف هاي هرز

            در زمين هايي كه در معرض خطر آبشويي و فرسايش بادي قرار دارند وقتي در آن ها زراعت  نمي شود علف هاي هرز تا حدي خسارت ناشي از فرسايش و آبشويي را كاهش داده و با پوشاندن خاك از آن محافظت مي كنند . علف هاي هرز براي پرندگان و جانوران وحشي ، غذا و پناهگاه هستند . در صورت نبودن علوفه يا مرتع مناسب ، علف هاي هرز خوش خوراك مي توانند براي تغذيه دام ها مورد استفاده قرار گيرند . بعضي از علف هاي هرز در تغذيه انسان بكار مي روند مانند بارهنگ ، خاكشير قدومه و ... ، بعضي ارزش دارويي و تعدادي نيز براي تزيينات كاربرد دارند .

طبقه بندي علف هاي هرز :‌

1- طبقه بندي بر حسب طول دوره زندگي :

دوره زندگي يك گياه با جوانه زدن شروع مي شود و با توليد مثل پايان مي پذيرد بر اين اساس مي توان گياهان را به سه گروه كلي يكساله ، دو ساله و چند ساله تقسيم كرد .

الف ) علف هاي هرز يكساله : علف هاي هرزي كه در مدت يكسال و يا كمتر از آن رشد خود را تكميل كرده ،‌توليد مثل نموده و مي ميرند . حضور اين علف ها در مزارع بسيار بارز و مشكل عمده ي غالب مزارع كشت شده مي باشند ، زيرا تعداد آن ها بسيار زياد بوده و توانايي توليد مثل در بين گياهان زراعي يكساله را دارند .

اين علف هاي هرز تنها بوسيله بذر تكثير مي شوند و دانه هاي بسيار زيادي توليد مي كنند . علف هاي هرز يكساله به دو دسته تابستانه و زمستانه تقسيم مي شوند . اكثر يكساله هاي تابستانه در اوايل بهار جوانه زده ،‌بطور فعال در طول بهار رشد كرده و توليد دانه نموده و در اواخر تابستان يا اوايل پاييز     مي ميرند . دانه هاي آن ها تا بهار سال بعد به حالت خفته در خاك باقي مي ماند . اكثر علف هاي هرز يكساله تابستانه مي باشند مانند تاج خروس ، سلمك ،‌خرفه ،‌توق ،‌علف شور ، سوروف ، علف هفت بند ، شلغم وحشي ، خارخسك ،‌ ارزن وحشي و ...  . يكساله هاي زمستانه ممكن است قبل از زمستان جوانه بزنند ولي روند رشد آنها بسيار كند است تا آنكه در اواخر زمستان يا اوايل بهار با افزايش دما سرعت رشد آن ها تشديد مي گردد . اين گياهان قسمت اعظم رشد خود را در بهار انجام داده و در اوايل تابستان پس از توليد دانه هاي جديد از بين مي روند . دانه هاي آنها بقيه تابستان را به حالت خفته در خاك گذرانده و در زمستان سال بعد جوانه مي زنند . گياهاني مانند قدومه كوهي ، جو ميش ، خاكشير تلخ ،‌كيسه كشيش ، گندمك و گاو چاق كن از اين زمره اند.

ب) علف هاي هرز دو ساله :‌ اين علف ها چرخه زندگي خود را در دو سال كامل مي كنند . يعني در سال اول فقط داراي رشد رويشي مي باشند كه بر گ ها به صورت رزت ظاهر شده و در سال دوم پس از سپري كردن سرماي زمستانه رشد زايشي را آغاز كرده و داراي يك ساقه گلدار شده و دانه توليد مي نمايند . بعد از توليد دانه گياه مي ميرد . اين گياهان در هنگام بلوغ گياهان نسبتا بزرگي بوده و داراي ريشه هاي ضخيم و گوشتي مي باشند . اصولا گروه بزرگي از گياهان نمي باشند و عموما مشكلاتي را در چراگاه ها و كشتزارها بوجود مي آورند مانند شنگ ، گل ماور ، گشنز وحشي ، خانواده چتريان و اسفنجيان .

ج) علف هاي هرز چند ساله : گياهاني كه بيش از دو يا سه سال زندگي مي كنند و با آنكه هر سال يك دوره حياتي را طي مي كنند پس از توليد مثل از بين نرفته و سال هاي متمادي به زندگي ادامه مي دهند . اين گياهان هم با بذر تكثير مي شوند و هم با اندام هايي مثل ريزوم ،‌استولن ، غده و پياز . هر سال بخش فوقاني يا اندام هاي هوايي اين دسته از گياهان از بين رفته و در بهار سال بعد رشد جديد آن از بخش زير زميني گياه شروع مي شود و چون ريشه هاي قوي دارند، ريشه كن كردن آنها اغلب مشكل است . نمونه هاي از اين گونه علف هاي هرز از اين قرارند : شيرين بيان ، پيچك ،‌ ترشك ، گل قاصد ،‌قياق ،‌فرفيون ،‌ مرغ ، يونجه باغي ، بارهنگ و ... .

علف هاي هرز چند ساله خود به دسته هاي كوچكتري مثل ‌علف هاي هرز چند ساله ساده ،‌خزنده ، پياز دار ، غده دار و ... تقسيم ميشوند . علف هاي هرز چند ساله ساده غالبا توسط بذر تكثير مي شوند . مثل گل قاصد ، بارهنگ ، ترشك و كاسني .

علف هاي هرز چند ساله خزنده علاوه بر بذر با اندام هاي رويشي مثل ساقه رونده و ريزوم نيز تكثير    مي يابند . مرغ با داشتن استولن و ريزوم از گروه پاياي گياهان مي باشد .

گياهان هرز غده دار بوسيله غده و در واقع ريزوم هاي تغيير شكل يافته با محيط سازش يافته و تكثير
مي شوند مانند اويار سلام .

گياهان هرز پياز دار بوسيله پياز يا برگ تغيير شكل يافته زياد مي شوند مانند سير وحشي . اين گياهان با همين اندام ها زمستان گذراني مي كنند .

كنترل گياهان هرز دائمي نسبت به علف هاي هرز يكساله و دو ساله احتياج به هزينه زيادتري دارد .

 بايد توجه داشت كه نزديك به  46 % گياهان هرز  يكساله ،‌9%‌ دو ساله و 45% چند ساله هستند . تعداد بذر توليد شده در علف هاي هرز چند ساله كمتر و در دو ساله ها از همه بيشتر است .

2- طبقه بندي بر حسب نوع زندگي :

منظور از نوع زندگي هر فرد نحوه بدست آوردن غذا و ادامه زندگي آن است ؛ بر اين اساس علف هاي هرز به سه دسته زير تقسيم مي شوند :

الف ) علف هاي هرز كامل :‌ شامل علف هايي هستند كه به تنهايي غذاي مورد نياز خود را از زمين و هوا بدست مي آورند .

ب) علف هاي هرز نيمه طفيلي ( همي پارازيت "Hemi parasite" )‌: گياهاني هستند كه هم با اندام هاي خود مقداري از مواد غذايي را از زمين و هوا بدست مي آورند و هم مانند يك گياه طفيلي از غذاي گياه ميزبان استفاده مي كنند . مثل گياهان خانواده لورانتاسه كه معروف ترين آنها در كشور ما « دارواش » است كه روي درختان بزرگ زندگي مي كند .

ج) علف هاي هرز طفيلي " Parasite " :‌ اين گياهان زندگي انگلي دارند و نمي توانند غذاي خود را بسازند و براي بقا ناگزيرند از ميزبان استفاده كنند . گياهان سس و گل جاليز از اين گونه اند . سس انگل ساقه و گل جاليز انگل ريشه اند .

3- طبقه بندي بر حسب مورفولوژي :‌

اين طبقه بندي به دو دسته تقسيم ميشود :

الف )‌ دو لپه اي ها يا پهن برگ ها :‌ جوانه ي اين گونه علف هاي هرز دو لپه يا دو برگ بذري توليد مي كنند . برگ اين گياهان داراي رگبرگ هاي منشعب است و تعداد گلبرگ ها 4 و 5 و يا مضربي از آنهاست . از نمونه اين گونه علف هاي هرز مي توان به بارهنگ كاردي ،‌خرفه ، ترشك ، تاتوره ، تاج خروس ، كيسه كشيش ،‌آلاله ، سلمك و شلغم وحشي اشاره كرد .

ب) تك لپه اي ها يا باريك برگ ها :  اين گونه علف هاي هرز در هنگام جوانه زدن يك لپه توليد مي كنند و برگ هايي با رگبرگ هاي موازي دارند . تعداد قطعات گل در آنها سه يا مضربي از سه است مثل يولاف وحشي ،‌ مرغ و اويار سلام .

تعاریف علف هاي هرز :

1- طبق يك تعريف ساده ،‌علف هرز يك گياه نابجا مي باشد يعني در جايي مي رويد كه حضورش نامطلوب مي باشد .

2- علف هرز گياهي است خود رو كه به طور ناخواسته در مزارع و باغ ها مي رويد كه كميت و كيفيت و در نتيجه ارزش اقتصادي محصول زراعي را به شدت پايين مي آورد و ضمن اختلال در عمليات زراعي هزينه هاي توليد را افزايش مي دهد .

3- علف هرز گياهي است كه در جايي كه روييد حضورش بيش از فايده است . گفته مي شود گندم در مزرعه جو علف هرز است يعني با وجودي كه گندم دارد چون به طور خودرو روئيده است و هدف كشت نبوده است ، علف هرز محسوب مي شود .

از گياهان علف هرز كه در يك مزرعه مي رويد مثل پنيرك و گل قاصد هميشه علف هرز محسوب مي شود ولي بعضي را هميشه علف هرز نمي ناميم . اين كه گياهي علف هرز شناخته مي شود يا نه، به مشكلاتي كه توليد مي كند بستگي دارد .

صفات مشخص علف هاي هرز :

يك گياه هرز علاوه بر ناخواسته بودن مشخصه هاي ديگري هم دارد مانند :

·        دارا بودن قدرت توليد توليد بذر زياد و در نتيجه توليد جمعيت هاي بذر

·        داشتن قدرت فراوان براي تثبيت سريع جمعيت خود در زمين

·        توانايي حفظ قوه ي ناميه بذرهاي دفن شده براي مدت طولاني

·        سازگاري وسيع براي انتشار در شرايط گوناگون

·        دارا بودن اندام هاي رويشي تكثير شونده

·        توانايي اشغال سريع اراضي آماده شده براي كشت و كار

زيان علف هاي هرز در مزارع كشاورزي :‌

1-    مصرف آب : علف هاي هرز مقدار قابل توجهي آب را كه بايد به مصرف گياهان زراعي برسد خود مصرف مي كنند . وجود علف هاي هرز در كف و كنار جوي ها كند شدن حركت آب و درنتيجه نفوذ بيشتر آب در زمين و خارج ميشود.

2-    مصرف مواد غذايي : علف هاي هرز براي جذب مواد غذايي خاك قابليت زيادي دارند . قدرت جذب اغلب آن ها قوي تر از گياهان زراعي است مثلا خردل وحشي ،‌نيتروژن و فسفر را چهار برابر گندم در ساختمان بدن خود ذخيره مي كنند .

3-    سايه افكني : نور خورشيد انرژي حياتي براي فتوسنتز و ساختمان غذايي گياهان است .  علف هاي هرز بيشتر از گياهان زراعي رشد كرده و شاخ و برگ بيشتري توليد مي كنند.

 4-    ترشح مواد مسموم كننده در خاك :‌ ريشه ي گياهان هرز معمولا مواد خاصي را ترشح مي كنند كه به صورت سم بسيار قوي عمل كرده و رشد گياهان را محدود يا متوقف مي كند . مانند: مرغ، دم روباهي و قياق ، ‌اويار سلام ،‌كاهوي وحشي اشاره كرد كه به اين پديده آللوپاتي مي گويند . علف هاي هرز به اين وسيله شرايط محيطي را به نفع رشد خود تغيير داده و باعث كاهش كمي و كيفي محصول مي گردند . امروزه آللوپاتي به هر گونه پاسخ مثبت و يا منفي گياه نسبت به مواد شيميايي توليد شده توسط گياه ديگرتعريف مي شود . روشهاي مختلفي براي ورود مواد آلل شيميايي به محيط وجود دارد . ترشح از ريشه ي زنده ،‌آبشويي از روي برگ ها ،‌ساقه ها و ميوه ها ،‌آزاد شدن گاز هاي سمي به اتمسفر و همچنين مواد شيميايي ممكن است از طريق آبشويي  و يا بافت هاي ريشه وارد خاك شوند .

5-       ايجاد هزينه براي مبارزه

6-    كاهش ارزش محصول زراعي : يكي از پارامترهاي تعيين كننده ي قيمت مواد كشاورزي ، مقدار مواد خارجي مخلوط با محصول اصلي است . هر چه مقدار اين مواد بيشتر باشد ارزش محصول كمتر است .  سير وحشي بوي شديدي در گندم ايجاد و آن را بد طعم مي كند به طوري كه ارزش غذايي را براي آرد كردن از دست مي دهد .. بذر برخي علف هاي هرز را نمي توان از بذر محصولات زراعي جدا كرد. مثلا جدا كردن بذر پيچك از بذر غلات يا جدا كردن بذر سس از بذر يونجه تقريبا غير ممكن است .

7-    كاهش كيفيت و خراب شدن محصولات دامي :‌ بعضي از علف هاي هرز تاثير نامطلوبي روي بو،‌ مزه يا طعم محصولات دامي دارند مانند آليسوم ، نياله ،‌خردل وحشي ،‌بومادران ،‌كاسني ،‌بابونه ،‌درمنه و بعضي ديگر كه ريشك ،‌دندانه يا قلاب دارند مثل توق ارزش پشم گوسفندان را پايين مي آورد .

8-    زيان هاي بهداشتي براي انسان و دام :‌حساسيت به دانه ي گرده يكي از نمونه هاي نامطلوب انسان و گياه است مانند درمنه كبير. گاهي مقدار بذر هاي علف هاي هرز سمي در مواد خوراكي به حدي افزايش مي يابد كه انسان را مسموم مي كند . محصول فله در اغلب نقاط ايران با بذر تلخه ،‌چچم ،‌ سياه دانه و ... آلوده است .

9-       نامرغوب شدن بذرها :‌ بذر گياه زراعي كه براي كشت انتخاب مي گردد بايد عاري از علف هاي هرز باشد .

10-    مزاحمت در برداشت محصول و افزايش هزينه

11-   ميزباني آفات و بيماري هاي گياهي :‌ ويروس موزائيك فيارد ،‌اسپورهاي زنگ سياه گندم،‌ زمستان را روي علف هاي هرز  آگروستيس (‌چمن اروپايي )‌ وجو دم موشي مي گذراند . بعضي از زنجره ها روي علف هاي هرز تاج خروس پناه مي گيرند . زنگ زرد غلات نيز زمستان را روي زرشك و گندميان وحشي مي گذراند .

12-   ايجاد خوابيدگي در غلات :‌ خوابيدگي در غلات بيشتر تحت تاثير عوامل ژنتيكي است اما به علت كم شدن نور و همچنين وجود برخي علف هاي هرز پيچنده خوابيدگي يا ورس ممكن است ايجاد شود .

13-  افزايش خطر سرما زدگي در باغ ها در مناطق سردسير : وجود علف هاي هرز در سطح باغ كه مانع از رسيدن نور خورشيد به زمين مي شود و خاك زير آن ها همچنان سرد باقي مي ماند، باعث صدمه ديدن درختان مي شود .

14-   ايجاد مخفي گاه در باغ ها

15-   كم شدن ارزش زمين

گياهان تغيير يافته ژنتيكي علفهاي هرز را تقويت مي كنند

منبع: New Scientist

دانشمندان آمريكايي دريافته اند كه علفهاي هرز در نتيجه تلاقي با گياهان تغيير يافته ژنتيكي قويتر و مقاومتر شده اند. همزمان, يك تيم تحقيقاتي در فرانسه نشان داده اند كه علفهاي هرز به راحتي با گرده چغندر تغيير يافته ژنتيكي بارور ميشوند.
اين يافته ها نشان ميدهد كه توجه به صفاتي كه ممكن است اين گياهان به طور ناخواسته به طبيعت انتقال دهند تا چه حد مهم است.
"جرمي سويت" از انجمن ملي گياهشناسي كشاورزي انگلستان بر لزوم بهره گيري از راهكارهاي جلوگيري از انتشار ژن تاكيد ميكند: "اگر شما نگران ژنهايي هستيد كه گونه هاي وحشي را تغيير ميدهند, بهترين راه حل توقف توليد گياهان تغيير يافته ژنتيكي است."
"آليسون سنو" از دانشگاه ايالتي اوهايو نشان داد كه آفتابگردان وحشي (يك علف هرز رايج در ايالات متحده) در تلاقي با آفتابگردان مقاوم به آفت, 50% بيشتر بذر توليد ميكند. او نتايج را "غافلگير كننده" توصيف ميكند.
خويشاوندان وحشي
در عين حال "سنو" در مورد بزرگ جلوه دادن قضيه هشدار ميدهد. او ميگويد "اين بدان معني نيست كه گياهان تغيير يافته ژنتيكي خطرناكند. من بر اين باورم كه ما تنها بايد توجه داشته باشيم كه اين ژنها براي علفهاي هرز هم مفيدند و بايد مراقب آنها بود"
"دويل كار" سخنگوي Pioneer Hi-Bred نيز خاطر نشان ميكند كه برخي گياهان تغيير يافته ژنتيكي نظير سويا و ذرت هيچ خويشاوند وحشي در ايالات متحده ندارند. در مورد كلزاي تغيير يافته ژنتيكي هم تنها گرده افشاني بين گونه هاي طبيعي مشاهده شده است. او اضافه ميكند: "اين امر هم به ژن و هم به گياه بستگي دارد. البته شما حق داريد كه بپرسيد در صورت وقوع تلاقي تفسير شما چه خواهد بود"
گسترش ژنها
موسسات زيادي در زمينه توليد چغندر تغيير يافته ژنتيكي فعاليت ميكنند. يافته هاي "هنك فون ديك" از دانشگاه لي فرانسه بيانگر اين است كه شباهت بين گونه هاي مختلف چغندر دست كم گرفته شده. او در مقاله اخير خود آورده: "ما بين تمام گونه ها تبادل ژني مشاهده كرديم."
"فون ديك" معتقد است راه حلهايي نظير دوبرابر كردن ژنهاي چغندر تغيير يافته ژنتيكي هرچند تبادل ژن را محدود ميكند, اما آن را به طور كامل متوقف نميكند. او اين امر را "تقريبا اجتناب ناپذير" ميخواند.

 علف های باریک برگ گندم 

بیدگیاه با نام علمی:         Agropyron repens 

نام انگلیسی : wheatgrass - quackgrass

با نام محلی مرغ خزنده و چمن و از قدیم بعنوان گیاه هرز گندم شناخته شده است.گیاه یکساله و دارای ریزوم و بومی اروپاو بیشتر در منطق سردتر نواحی معتدل می روید.که برای رویش نیاز به یک دوره سرما دارد در اکثر خاک ها رشد می کند اما خاک سنگین را بیشتر می پسندد.

بذر آن گندمه بطول ۴تا ۵ میلیمتر به رنگ قهوای